Bağımsız Hayat Bilgilendirme Broşürleri 01: Oyun Bağımlılığı
Dünya Sağlık Örgütünün ICD 11 sınıflandırmasına göre “Oyun Oynama Bozukluğu”, Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı’nın beşinci baskısında (DSM-5) “İnternet Oyun Oynama Bozukluğu” olarak tanımlanan davranışsal bağımlılıklardan biridir.
Bu bağımlılığı olan bireyler, oyun oynamaya aşırı zaman harcayarak, uzun vadede fiziksel, psikolojik ve sosyal yönden bazı önemli sorunlarla karşı karşıya kalabilmektedir.
Hangi durumlarda Oyun Bağımlısı Olduğumuzu Düşünmeliyiz?
DSM-5’te oyun bağımlılığı için 9 ölçüt belirlenmiş olup, tanı için son 12 ay içinde bu ölçütlerden 5 veya daha fazlasının bireyde görülmesi gerekmektedir.
- İnternet oyunları hakkında zihinsel uğraş. (Sadece oynarken değil, diğer etkinlikler ile meşgul olduğu gün boyunca kişiyi tamamen ele geçiren, oyun ile ilişkili düşüncelerdir).
- Çekilme belirtilerinin varlığı. (Bunlar kişinin internette oyun oynama şansına sahip olmadığı veya oynamayı durdurmaya çalıştığı zaman ortaya çıkan çabuk kızma, kaygı, mutsuzluk, anksiyete, huysuzluk, depresyon, mantıksız düşünceler gibi belirtilerdir).
- Tolerans gelişmesi. (Bu ölçüt kişinin gittikçe daha fazla süreyi oyun oynayarak geçirdiğini, daha heyecanlı oyunlar oynamaya ihtiyaç duyduğunu ifade eder).
- Oyun oynamayı durdurmak veya kontrol etmek için başarısız girişimlerin bulunması. (Bu ölçüt oyun oynamayı azaltma isteğini ve depreşme, yani tekrar oyun oynama eğilimini gösterir).
- İnternet oyunu oynama sonucunda internet oyunları hariç daha önce yaptığı ve keyif aldığı etkinliklere karşı ilgi kaybı ve bu etkinlikleri azaltma.
- Aşırı oyun oynamanın neden olduğu psikososyal problemlere rağmen internet oyunlarının aşırı kullanımının devam etmesi.
- Aile üyelerinden, terapistlerden veya diğerlerinden oyun oynama miktarını gizleme veya açıkça yalan söyleme.
- Olumsuz duygudurumu hafifletmek veya bu duygudurumdan kaçmak için oyunların kullanımı. (Bu duygudurumlar çaresizlik, suçluluk ve kaygı olabilir).
- İnternet oyunlarına yoğun katılım nedeniyle önemli bir ilişkinin, işin, eğitimin veya kariyer imkânlarının tehlikeye atılması veya kaybı.
ICD-11’de oyun oynama bozukluğu tanı kriterleri:
- Oyun ile ilgili başlangıç, sıklık, yoğunluk, süre, sonlandırma ve günlük aktivite gibi konularda kontrol sağlayamaması.
- Oyuna öncelik vermeyi artırması ve günlük faaliyetler yerine oyunun öncelik alması.
- Sosyal çevresiyle yaşadığı olumsuzluklara rağmen oyuna devam etmesi.
Görülme Sıklığı Nedir?
Dünyada oyun bağımlılığının yaygınlığı %0,6 ile %15 arasında değişmektedir. İnternette oyun bağımlılığı ile ilgili yapılan ulusal çalışmalara bakıldığında ise ortalama %1 ile %10 arasında yaygınlık aralığı olduğu görülmektedir.
Oyun Oynama Bozukluğu Olan Bireylerin Gösterdiği Belirtiler
- Hayatında oyunun öncelikli olması,
- Oyunlarla veya oyun oynama süresi ile ilgili yalan söylemesi,
- Oyun oynadığını çevresindekilerden gizlemesi,
- Oyun oynamasına süre kısıtlaması getirilirse karşı gelmesi,
- Oyun dışı faaliyetlerine olan ilgisini kaybetmesi,
- Çevresinden, ailesinden, öğretmenlerinden, arkadaşlarından uzaklaşması,
- Oyunu bırakma çabalarında zorluk yaşaması,
- Oyunu bir kaçış olarak kullanması,
- Oyun oynadığı için çeşitli olumsuzluklar yaşamasına rağmen oyun oynamaya devam etmesi.
Oyun Oynama Bozukluğunun Yol Açtığı Sorunlar
- Doyuma ulaşmak için belirgin olarak artmış internet kullanım süresine ihtiyaç duyulması.
- İnternette neler olduğuyla ilgili takıntılı düşünceler.
- İnternet ile ilgili rüyalar veya hayaller.
- Yetersiz fiziksel aktivite.
- Sağlıksız beslenme.
- Görme ve işitme problemleri.
- Kas/iskelet problemleri.
- Özgüvende azalma.
- Sosyal izolasyon/yalnızlık.
- Saldırganlık/şiddet eğilimi.
- Dikkat eksikliği.
- Uyku bozuklukları.
- Kendini kontrol edebilmede zorlanma.
- Sosyal etkileşimde azalma.
- Üretkenlikte azalma.
- Partnerle veya aileyle tartışmalar.
- Öfke ve can sıkıntısı.
- Arkadaşlık ve aile ilişkilerinde bozulma.
Oyun Oynama Bozukluğu ile Diğer Psikiyatrik Sorunların İlişkisi
Yapılan çalışmalar oyun oynama bozukluğu olanlarda diğer psikiyatrik bozuklukları da çok yüksek oranlarda saptamıştır. Yapılan bir çalışmada oyun oynama bozukluğu ile anksiyetenin bir arada bulunma oranı %92 olarak saptanırken, bu oran depresyonla %89, dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğunda %85, sosyal fobi ve obsesif kompulsif bozukluk belirtileriyle %75 olarak bulunmuştur.
Neler Yapmalıyız?
Yetişkinlerde günlük toplam ekran süresi (tablet, telefon, bilgisayar ve TV) en fazla 120 dakika olmalıdır.
- Sabah uyanır uyanmaz telefonu elinize almayın.
- Ailenizle ortak zamanlar oluşturun ve birlikte vakit geçirmeye özen gösterin.
- Akıllı telefon/tablet gibi teknolojik aletleri kendinizi teselli etmek ya da vakit geçirmek için değil kendinizi geliştirmek amacıyla ihtiyaç duyduğunuzda kullanın.
- Haftalık çizelgeler oluşturarak teknolojik alet kullanım zaman planı oluşturun. Kullanım süresini yavaş yavaş ama kararlı olarak azaltın.
- Kullanım süresini aşmamak için alarm kullanın.
- Akıllı telefon/tablet gibi araçları sürekli elinizde taşımayın.
- Kendini ifade edebilme, iletişim becerilerine sahip olabilme, öfke kontrolü, zaman yönetimi gibi yeni sosyal becerilerin kazanılması gibi yaklaşımlar bağımlıktan kurtulmak için önemlidir.
- Gününüzü oyun yerine spor, yürüyüş, müzik, hobi, geziler, arkadaşlarınızla sohbetler gibi sosyal aktivitelerle doldurun.
- Yemek yerken, arkadaşlarınızla gezerken, bir işle uğraşırken, kafede arkadaşlarınızla otururken, misafirlikte telefonunuzu kullanmayın.
- Düzenli uyku alışkanlığını koruyun.
- Evinizdeki teknolojik aletler ortak kullanım alanlarında olabilir.
- Kendinize sorun: Sanal ortamdaki başarılar ve dünya, gerçek hayattaki başarıdan daha mı önemli?
- Zararlarını, sizden alıp götürdüklerini düşünün.
- Gerekirse bir uzman yardımı alın.
KAYNAKLAR:
American Psychiatric Association (APA). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5). 5th Ed. Washington: American Psychiatric Association, 2013.
Güleç G. İnternet Oyun Oynama Bozukluğu Belirtileri ve Tanısı. Davranışsal Bağımlılıklar Temel Başvuru Kitabı, 2020.
https://www.yesilay.org.tr/tr/bagimlilik/teknoloji-bagimliligi
https://www.yesilay.org.tr/tr/makaleler/oyun-bagimliligi-yetiskinleri-de-buluyor
Irmak AY, Erdoğan S. Ergen ve Genç Erişkinlerde Dijital Oyun Bağımlılığı: Güncel Bir Bakış. Türk Psikiyatri Dergisi 2016;27(2):128-37
Keskin AD, Aral N. Oyun Bağımlılığı: Güncel Bir Gözden Geçirme. Bağımlılık Dergisi, 2021; 22(3):327-339
World Health Organisation (WHO). International Classification of Diseases (ICD-11). Geneva: WHO, 2021.
Yavuz O. İnternette Oyun Bağımlılığı. https://www.researchgate.net/publication/348077058_INTERNETTE_OYUN_BAGIMLILIGI
Broşürü İndirmek İçin Tıklayınız
Güncelleme Tarihi: 4 Kasım 2024
